Μια φωτογραφία αξίζει χίλιες λέξεις
Για να πλαισιώσουμε τις υπέροχες φωτογραφίες της αγαπημένης σκλαβωμένης μας πόλης πριν και τις καταθλιπτικές μετά την κατοχή επέλεξα το αρχαίο διαχρονικό κινέζικο ρητό « Μια φωτογραφία αξίζει χίλιες λέξεις».
Ναι μια φωτογραφία πριν την κατοχή αξίζει χίλιες όμορφες λέξεις και μια μετά την κατοχή, χίλιες πληγές.
Επίσης επέλεξα ένα απόσπασμα από το βιβλίο η ‘Άγνοια» του καταπληκτικού παγκόσμιας εμβέλειας Τσέχου συγγραφέα Μίλαν Κούντερα.
«Όσο μεγαλύτερος είναι ο χρόνος που αφήσαμε πίσω μας, τόσο πιο ακαταμάχητη είναι η φωνή που μας καλεί να επιστρέψουμε».
Η πρόταση αυτή ακούγεται σαν κάτι αυτονόητο, και όμως είναι εσφαλμένη.
Ο άνθρωπος γερνάει, το τέλος πλησιάζει, κάθε στιγμή γίνεται όλο και πιο πολύτιμη και δεν υπάρχει πια καιρός για χάσιμο με αναμνήσεις.
Πρέπει να καταλάβουμε το μαθηματικό παράδοξο της νοσταλγίας :
είναι πανίσχυρη τα πρώτα νεανικά χρόνια, όταν ο όγκος της περασμένης ζωής είναι εντελώς ασήμαντος».
Με αποζημίωσε με τον καλύτερο τρόπο ο συμπαθής συγγραφέας. Αυτή τη φορά μου έδειξε μεγάλη επιείκεια.
Λόγια κατανοητά, γεμάτα δύναμη, σκέψη, βαθύ περιεχόμενο.
Λόγια που απογειώνουν τον αναγνώστη και τον ταξιδεύουν σε κόσμους πνευματικούς, ποιοτικούς, μακριά από τη καθημερινή πεζή κενή, ψυχρή, ωμή, φτηνή και άσπλαχνη πραγματικότητα.
Γραπτά λόγια σαφώς πιο κατανοητά, τουλάχιστο για μένα, σε σύγκριση με τα γραφόμενα του στο δυσνόητο βιβλίο του «Η αβάστακτη ελαφρότητα του είναι».
Τα λόγια αυτά αναφέρονται στη νοσταλγία των ξενιτεμένων Τσέχων που εγκατέλειψαν την πανέμορφη και φυσικά αγαπημένη τους πατρίδα και η κρατική ασφάλεια, ο πανίσχυρος εκείνος μηχανισμός που έθεσε ως στόχο τη διατήρηση της καθαρότητας και της αγνότητας της σοσιαλιστικής ιδεολογίας, απέκοψε κάθε επαφή και δεσμό με τα αγαπημένα τους πρόσωπα και τα αγαπημένα τους μέρη.
Περιγράφει με πολύ ευχάριστο και απόλυτα επιτυχημένο τρόπο, πώς οι Τσέχοι πολίτες που το έσκασαν από τον σοσιαλιστικό παράδεισο, σταδιακά έχασαν κάθε ελπίδα και νοσταλγία για επιστροφή. Πώς σταδιακά αφομοιώθηκαν από τον νέο τρόπο ζωής, σε νέους και αρχικά ξένους τόπους, σε ξένες πατρίδες και πώς καθηλώθηκαν σταδιακά και νομοτελειακά στην ίσως πιο ισχυρή και σχεδόν πάντοτε καταστροφική δύναμη, τη δύναμη της συνήθειας.
Και το χειρότερο, όταν επέστρεψαν μετά την νομοτελειακή πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού, δεν κατάφεραν να βρουν εκείνα που έζησαν, εκείνα που με σπαραγμό άφησαν όταν επέλεξαν την «παράνομη» φυγή.
Ηχούν μέσα μου οι πανέμορφοι στίχοι του νομπελίστα ποιητή Οδυσσέα Ελύτη που έφερε στην επιφάνεια ο μεγάλος Μίκης Θεοδωράκης και η ξύλινη φωνή του ανεπανάληπτου Γρηγόρη Μπιθικώτση με το εκπληκτικό της πάντρεμα με τη χορωδία Τρικάλων:
«Πού να βρω τη ψυχή μου, το τετράφυλλο δάκρυ…»
Γιατί ο κατ΄ανάγκη ξενιτεμένος ή ο βίαια εκτοπισμένος από την πατρίδα του αναζητεί αιώνια την ψυχή του που την άφησε πίσω.
Μεγάλος ο πόνος και η απόγνωσή του.
Ακόμη πιο μεγάλος ο πόνος και πιο ασήκωτη η απόγνωση, όταν έρθει εκείνη η ώρα, σε βάθος χρόνου, εκεί που νομίζει ότι επιτέλους τα όνειρα θα λάβουνε εκδίκηση ,κατά τους στίχους του ίδιου κορυφαίου ποιητή, διαπιστώνει ότι ο μακρύς πόνος του ξενιτεμού και η συνεχής ταπείνωση και ο εξευτελισμός, του άφησαν τόσο βαθιά σαν τσεκουριές τραύματα στη ψυχή του και αλλοίωσαν σε τόσο μεγάλο βαθμό τη συνείδησή του, που αλίμονο δεν έχει πια τη δύναμη να χαρεί.
Διαπιστώνει ότι δεν έφθασε ποτέ στην Ιθάκη. Και το χειρότερο, το θανατηφόρο, το τελειωτικό κτύπημα, είναι η θλιβερή διαπίστωση ότι δε θα φθάσει ποτέ στην Ιθάκη. Και όσοι νομίζουν ότι αυτό είναι το αποκορύφωμα της ανθρώπινης δυστυχίας και του εξευτελισμού, έχουν λάθος!
Υπάρχει κάτι χειρότερο!
Συνεχίζει να θαλασσοδέρνεται και να βασανίζεται. Πέρασαν τα καλύτερα του χρόνια, τα χρόνια εκείνα που είχε τη δύναμη κυρίως, γιατί τη διάθεση την έχει πάντα και δεν αισθάνθηκε αυτό που τόσα χρόνια τόσο πολύ ποθούσε.
Γιατί η διάθεση είναι η θεωρητική πτυχή της ψυχικής επιθυμίας και η δύναμη η πρακτική. Η διάθεση είναι η θεωρία και η δύναμη να πραγματοποιήσεις την επιθυμία σου και να ικανοποιήσεις τη διάθεσή σου, είναι η πράξη.
Έκλαιγα όταν διάβασα το βιβλίο του Κούντερα με τα πανανθρώπινα και πανίσχυρα μηνύματά του.
Έκλαιγα γιατί αυτά που περιγράφει, αυτά τα αρνητικά αισθήματα που βίωσαν που ένιωθαν οι Τσέχοι εμιγκρέδες, τα βιώνω και τα νιώθω εγώ.
Τολμώ μάλιστα να ισχυριστώ ότι ο πόνος ο δικός μου είναι ακόμη πιο απάνθρωπος ακόμη πιο αβάστακτος, πιο αβάστακτος και από την ελαφρότητα του είναι.
Πιο απάνθρωπος και πιο αβάστακτος γιατί κατάφερε από τη μια η Τουρκική βαρβαρότητα και από την άλλη η ανεπάρκεια, η ηλιθιότητα, η μικρότητα και η ματαιοδοξία των Κυπρίων πολιτικών να με κάνουν και ακόμη χειρότερα να με διατηρούν πρόσφυγα για δεκαετίες στην ίδια την πατρίδα μου.
Την κατάρα μου να΄χουν και το ανάθεμα μιας αγνής πονεμένης ψυχής, ενός πρόσφυγα στην ίδια του την πατρίδα, εκείνοι οι πολιτικοί που δεν αντιλαμβάνονται αλλά πράττουν το κακό και δύο φορές την κατάρα και το ανάθεμά μου σε εκείνους που το αντιλαμβάνονται και το πράττουν με πλήρη συνείδηση και οδηγούν την πατρίδα μου στη διχοτόμηση και εμάς τους δυστυχισμένους στην απόγνωση και σε μια κατάσταση που μόνο ο θάνατος θα βάλει τέλος στον πόνο μας.
Δρ Βάσος Θ. Οικονόμου
Πρόσφυγας από την Αμμόχωστο
