TΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ ΜΑΣ. ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ. ΣΚΕΨΕΙΣ – ΘΕΣΕΙΣ – ΑΠΟΨΕΙΣ
Το κάπνισμα αποτελεί σήμερα κατά γενική ομολογία το μεγαλύτερο πρόβλημα υγείας που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα. Αυτό εντάσσεται στην πολυμέτωπη προσπάθεια και θα αποτελέσει ένα ακόμη κρίκο στην αλυσίδα που συνθέτει τον τιτάνιο αγώνα κατά του θανατηφόρου καπνίσματος
Η σωστή, οργανωμένη, συντονισμένη, επίμονη, επίπονη και συνεχής ενημέρωση από όλους τους αρμόδιους φορείς για τις βλαπτικές για την υγεία μέχρι θανατηφόρες συνέπειες και επιπτώσεις του καπνίσματος, τόσο των ίδιων των καπνιστών,όσο και των συνανθρώπων τους που αποτελούν τη πλειοψηφική δυστυχή εκείνη ομάδα των παθητικών καπνιστών, είναι ίσως το σημαντικότερο όπλο κατά του δύσκολου αγώνα κατά της μεγαλύτερης σύγχρονης μάστιγας.
Ο τιτάνιος και πολυμέτωπος αγώνας κατά του καπνίσματος έχει πολλές πτυχές. Στο παρόν άρθρο θα ασχοληθώ με την ίσως πιο σημαντική πτυχή του, την πρωτογενή πρόληψη.
Στην ιατρική όταν χρησιμοποιούμε τον όρο πρωτογενής πρόληψη, εννοούμε την πρόληψη εκείνη που αποτρέπει την εκδήλωση μιας ασθένειας ή εμποδίζει τη δημιουργία μιας νοσηρής κατάστασης.
Αν τελικά ο ασθενής νοσήσει ή δημιουργηθεί η παθολογική εκείνη κατάσταση που οδηγεί τελικά στη νόσο,τότε οι οποιεσδήποτε προσπάθειες που ακολουθούν στη θεραπεία και αποκατάσταση και στοχεύουν στην καταπολέμηση των παραγόντων κινδύνου της δεδομένης ασθένειας και κατά συνέπεια στην προσπάθεια να μην χειροτερεύσει ή επανέλθει η ασθένεια, αποτελούν τη λεγόμενη δευτερογενή πρόληψη. Η δευτερογενής πρόληψη παρατηρείται συνήθως σε μεσογειακούς λαούς, που χαρακτηρίζονται με μεσογειακή νοοτροπία και σαφώς έχει να κάνει και με το επίπεδο του πολιτισμού και την παιδεία. Χαρακτηριστικό γνώρισμα της μεσογειακής νοοτροπίας είναι το γεγονός ότι ο ασθενής συνεργάζεται και υπακούει σε πολύ ικανοποιητικό βαθμό, όταν πεθαίνει, πονάει και υποφέρει αφού σημαντική αιτία είναι ο φόβος και το άγχος και είναι ανυπάκουος όταν αισθάνεται καλά.
Όπως σε όλες τις περιπτώσεις, έτσι και στην περίπτωση των νοσημάτων για τα οποία ευθύνεται, αν όχι αποκλειστικά, σε πολύ μεγάλο βαθμό το κάπνισμα, ισχύει ο χρυσός κανόνας της ιατρικής.
Η πρωτογενής πρόληψη είναι πολύ πιο σημαντική, αφού προηγείται της δημιουργίας και της εκδήλωσης της ασθένειας σε αντίθεση με τη δευτερογενή, που ακολουθεί μετά την εκδήλωση της ασθένειας ή της πάθησης.
Στο πλαίσιο αυτό και με γνώμονα τον αδιαμφισβήτητο πιο πάνω χρυσό κανόνα της ιατρικής, ο αγώνας κατά του καπνίσματος πρέπει να ξεκινήσει από την παιδική ηλικία.
Είναι καθολικά πια αποδεκτό σήμερα, καθότι είναι στατιστικά τεκμηριωμένο με πολλές μελέτες , ότι :
- Τα παιδιά των καπνιστών έχουν περισσότερες πιθανότητες να γίνουν καπνιστές.
- Όσο πιο νεαρός είναι ο καπνιστής που αρχίζει το κάπνισμα τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες να γίνει ισχυρός καπνιστής και
- Τόσο πιο λίγες πιθανότητες έχει να επιτύχει να σταματήσει το κάπνισμα αν δοκιμάσει.
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι το χειρότερο , το πιο αποτρόπαιο και το πιο επικίνδυνο κεφάλι του τέρατος , της λερναίας Ύδρας του καπνίσματος, είναι το κάπνισμα στην παιδική και εφηβική ηλικία.
Ως εκ τούτου αναντίλεκτα τον πρώτο και πιο σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι γονείς. Πρέπει λοιπόν να συνειδητοποιήσουν οι γονείς στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό τις τεράστιες ευθύνες τους. Πρέπει να αντιληφθούν ότι στη παιδική, τρυφερή και ευαίσθητη ηλικία το παιδί θεωρεί το γονέα του ως το πρώτο του πρότυπο και έχει αναπτυγμένη ικανότητα ή καλύτερα τάση να μιμείται.
Αν το παιδί πάρει από το σπίτι του σωστές αρχές και κατευθυντήριες γραμμές, τότε έχει περισσότερες πιθανότητες να πετύχει στη ζωή του.
Έχει αποδειχθεί όσον αφορά το παθητικό κάπνισμα και είναι πια καθολικά αποδεκτό ότι τα παιδιά των γονέων που καπνίζουν έχουν στατιστικά πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα να παρουσιάσουν ασθένειες κυρίως του αναπνευστικού συστήματος.
Επίσης έχει αποδειχθεί ότι τα παιδιά που γεννώνται από καπνίστρια μητέρα ή ακόμη και παθητική καπνίστρια, έχουν αυξημένες πιθανότητες να γεννηθούν με προβλήματα υγείας.
Μετά σε δεύτερο στάδιο το παιδί θα έρθει σε επαφή με τον εκπαιδευτικό νηπιαγωγό, το δάσκαλο, τον καθηγητή. Και στο στάδιο αυτό μπορούμε και πρέπει να επέμβουμε δυναμικά και να διαμορφώσουμε το χαρακτήρα του παιδιού,δίνοντας του σε κάθε του βήμα και με κάθε τρόπο τα σωστά μηνύματα.
Σε αυτά τα πρώτα στάδια της ζωής του παιδιού, πρέπει να δοθεί μεγάλη σημασία και να επικεντρωθούν μεγάλες προσπάθειες να επηρεάσουμε θετικά και να κατευθύνουμε ορθά το σημερινό παιδί, το σημερινό έφηβο και σύντομα τον αυριανό υπεύθυνο πολίτη.
Ο ρόλος λοιπόν των εκπαιδευτικών είναι πολύ σημαντικός. Από τον τρόπο που εργάζονται,είτε κατευθυνόμενοι από το Υπουργείο Παιδείας εφαρμόζοντας εκπαιδευτικά και επιμορφωτικά προγράμματα, είτε με τη συμπεριφορά τους γενικά εντός και εκτός του σχολείου εξαρτώνται πολλά για τη σωστή διαμόρφωση του χαρακτήρα των νέων.
Οι εκπαιδευτικοί λοιπόν μετά τους γονείς, είναι τα υπεύθυνα εκείνα άτομα που καλούνται να μεριμνήσουν στο να δημιουργήσουμε στο σύντομο μέλλον μια καλύτερη κοινωνία.
Ως πρότυπα τόσον οι γονείς, όσο και οι εκπαιδευτικοί πρέπει να μην καπνίζουν ποτέ και πουθενά ή τουλάχιστο όχι δημόσια. Επειδή είμαστε και πρέπει να είμαστε ρεαλιστές, πρέπει να δεχθούμε ότι το κάπνισμα όπως και η καταπληκτική πλειονότητα όλων των κακών δεν πρόκειται να σταματήσουν ποτέ, οφείλουμε ο καθένας με τις μικρές ή μεγάλες δυνάμεις και δυνατότητές μας, να προσθέσουμε το δικό μας λιθαράκι στον τιτάνιο και άνισο αγώνα κατά του καπνίσματος.
Αρχής γινομένης από τους γονείς,μετά οι εκπαιδευτικοί μπορούν και πρέπει να τοποθετήσουν όχι το λιθαράκι τους αλλά εκ των πραγμάτων το θεμέλιο λίθο τους στο χτίσιμο του οικοδομήματος, που ονομάζεται αγώνας κατά του καπνίσματος.
Δεν μπορούν και μακάρι να μπορούσαν τα κράτη, η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, τα Ηνωμένα Έθνη, Ευρωπαϊκή Ένωση να απαγορεύσουν διά νόμου παντού το κάπνισμα και να έκλειναν όλες τις καπνοβιομηχανίες νόμιμες και παράνομες.
Τα πράγματα όμως,όπως συνήθως συμβαίνει στη ζωή,δεν είναι τόσο απλά.
Υπάρχουν πολλά και ισχυρά συμφέροντα και πολλοί και σοβαροί λόγοι, μεταξύ των οποίων φυσικά και νομικοί, οι οποίοι καθιστούν την πιο πάνω επιλογή αδύνατη. Μερικοί έχουν σχέση με το κατοχυρωμένο από τις πολιτισμένες χώρες δικαίωμα του πολίτη να κάνει ελεύθερα τις επιλογές του και να αποφασίζει ο ίδιος ελεύθερα τι θα πράξει, αναλαμβάνοντας τις ευθύνες και τον κίνδυνο και τις επιπτώσεις των πράξεών του.
Παράλληλα όμως έχει δικαίωμα και ο μη καπνιστής να προφυλάξει τον ευατό του από το παθητικό κάπνισμα, που σύμφωνα με τα τελευταία αδιαμφισβήτητα δεδομένα και αδιάσειστα στοιχεία επιφέρει τις ίδεις όπως στους ενεργητικούς καπνιστές σοβαρές βλάβες στην υγεία και οδηγεί στο θάνατο.
Ευτυχώς στον τομέα αυτό δείχνει μεγάλη ευαισθησία η διεθνής κοινότητα και δια μέσου των διεθνών αρμόδιων φορέων, των οποίων μέλος είναι και η Κύπρος. Διεξάγεται ένας ισχυρός οργανωμένος και συντονισμένος αγώνας κατά του καπνίσματος, τόσο του ενεργητικού όσο και του παθητικού.
Η ταπεινή άποψή μου, η οποία μπορεί να διαφέρει από την άποψη άλλων ειδικών, ακόμη και πιο ειδικών από εμένα, είναι ότι μπορούμε και πρέπει,να εμφυτεύσουμε στη εύφορη και γόνιμη ψυχή του μαθητή και του νέου μιαν εχθρότητα μέχρι και απέχθεια για το κάπνισμα.
Μπορούμε και πρέπει να διδάξουμε και να περάσουμε το μήνυμα ότι μαγκιά σήμερα δεν είναι να καπνίζεις, αλλά να μην καπνίζεις.
Πρέπει να πείσουμε τους μαθητές και τους νέους με επιχειρήματα και ευχάριστους τρόπους, μακριά από τιμωρίες, απειλές και ποινές, ότι το κάπνισμα είναι μια κακή συνήθεια και συνάμα άκρως επικίνδυνη για την υγεία..
Πρέπει να πείσουμε τους μαθητές και τους νέους μας ότι τα σωστά πρότυπα είναι οι συμμαθητές τους, οι δάσκαλοι, οι καθηγητές, οι τραγουδιστές, οι πρωταγωνιστές του κινηματογράφου και της παντοδύναμης τηλεόρασης και οι γιατροί που δεν καπνίζουν και όχι εκείνοι που καπνίζουν.
Πρέπει σε τελευταία ανάλυση να κάνουμε τους καπνιστές να αισθάνονται άβολα και ένα είδος ενοχής και σε αυτόν τον τομέα μπορεί και πρέπει να κάνει πολλά και το Υπουργείο Παιδείας.
Δρ Βάσος Θ. Οικονόμου
Παθολόγος – Καρδιολόγος
Εκπρόσωπος του Παγκύπριου Ιατρικού Συλλόγου
Στον ΚΕΣΑΚ – Κυπριακό Εθνικό Συνασπιστώ για την αντιμετώπιση του καπνίσματος
Εκπρόσωπος του Παγκύπριου Ιατρικού Συλλόγου
στην Επιτροπή του Υπουργείου Υγείας κατά του Καπνίσματος.
